آشنایی با اقوام ترک تبار(ایغورها)

اویغورها مردم ساکن شمال غرب چین هستند که در ایالت خودمختار شین جیانگ(در زبان چینی به معنای سرزمین نو می باشد)  یا ترکستان شرقی (اویغورستان) به مرکزیت اورومچی زندگی می‌کنند. مردم اویغور از اقوام ترک تبار و مسلمان سنی هستند. به غیر از استان شین جیانگ چین؛ مطابق آخرین آمارِ مربوط به سال 2009 میلادی، بخشی از اویغورها اینک ساکن کشور قزاقستان(حدود500هزار نفر) و بخشی کوچکی هم ساکن کشور قرقیزستان هستند.

ایغورها ازمتمدن ترین اقوام ترک تبار با تاریخ دیرین میباشند که حتی بر تمدن ایرانی نیز تاثیر گذاشته اند(گاهشمار حیوانی مینیاتور کاشیکاری و لعابکاری و... توسط ایغورها در زمان مغولان به ایران وارد شد)


نام و ریشه و تاریخ:

خواجه رشید الدین فضل الله همدانی در جامع التواریخ می‌نویسد که کلمه اویغور در زبان ترکی قدیم به‌معنای «به هم پیوستن و مدد کردن» است. خان ترک، اغوز خان نه پسر داشته‌است که جمع آنها را اویغور گفته‌اند. گرچه در درست بودن این معنی شک وجود دارد. همسایگان ترک نژاد آنها مانند قزاقها(حدود2میلیون قزاق در ترکستان شرقی زندگی میکنند) ریشه کلمه ایغور را از فعل ایماق (درست شدن ماست بعد از زدن مایه به آن)میدانند که به معنای پخته نیز می دهد. اویغورها یکی از معروفترین ملل ترک هستند که فرهنگ و زبان آنها پایه سایر زبانهای ترکی محسوب می‌شود و از اولین ملل ترک زبان بوده‌اند که به دین  اسلام گرویده‌اند.

در قرون اول میلادی ایغورها به علت داشتن زندگی شهرنشینی وتمدن با همسایگان و هم نژادان ترک تبار خود مشکل داشتند.در قرون سوم و چهارم میلادی ایرانیان فراری که کیش مانوی داشتند به سوی سرزمین ایغورها مهاجرت نمودند.که بعد از اختلاط با آنها باعث گسترش مانویت در بین ایغورها شدند.اثر اختلاط نژادی بین ایرانیها وایغورها را از ظاهر دورگه آنها که می شود به راحتی از ترک تباران اصیل تری مانند قزاقها وقرقیزها که کمتر با نژاد ایرانی اختلاط پیدا کرده اند شناخت. ایغورها در قرن نهم میلادی امپراطوری بزرگ ترکها به نام کوک ترکها(ترکهای آسمانی) را منقرض ساختند.و یک قرن بعد حکومت آنها توسط قرقیزها منقرض شدو ایغورها از شمال دشتهای مغولستان به سمت سرزمین فعلی ایغورها رانده شدند.ایغورها سالها به عنوان یک دولت متمدن ترک شناخته می شدند که بعد از سلطه مغولان بر آسیا خط ایغوری به خط مکاتبات و دیوان سالاری انتخاب گردید.در این زمان اکثر ایغورها دین بودایی شاخه لامایی داشتند که بعد از رسمی شدن اسلام توسط خانات جغتای(ایغورها در زمان مغولان بخشی از خانات جغتای بودند)ایغورها نیز اسلام را قبول کردند.بعد از مغولان حکومت توسط خانات ایغور که به نام خوجه ها نامیده می شدند اداره میشد.که در سال 1955دولت کمونیست چین بعد از مکاتبات و رایزنیهای با دولت شوروی سرزمین ایغورها را اشغال نمودند.که باعث کشتار میلیونی ایغورها و تبعید دسته جمعی آنها به سوی کشورهای همسایه مانند افغانستان و قزاقستان گشتند.

زبان وخط :

زبان ایغوری جز زبانهای ترکی مرکزی شاخه قارلغ می باشد.(قارلغها در ادبیات غنایی ایران به زیبایی و موزونی قامت معروفند) نزدیکترین زبان به زبان ایغوری جدید زبان ازبکی میباشد.زبانشناسان هردو زبان را یکی میدانند واختلاف را در لهجه ها می دانند.زبان ایغوری به خط عربی نوشته می شود.

جنبش استقلال‌خواهی:

تا کنون اویغورها بارها تلاش برای استقلال از چین کرده‌اند که بی‌نتیجه مانده. و دولت چین مکررا سعی در تروریست خواندن استقلال طلبان اویغور کرده.

حکومت مرکزی چین در سرکوب مسلمانان اویغور بسیار فعال بوده‌است؛ به طوری که از ۹۳۸ مدرسه زبان عربی که در سال ۱۹۸۹ مشغول به کار بودند، آخرین مدرسه این گروه در ۱۹۹۶ توسط دولت چین تعطیل شد. در سال ۲۰۰۵ نیز ۳۷ دانش آموز به جرم آموختن اسلام در کلاسهای آموزشی اسلام دستگیر شدند و دانشجویان به جرم اعمال دینی از دانشگاهها اخراج شدند. شاغلینی که نمازمی‌خوانند، از سر کار اخراج شده، امامان ۲۳۰۰۰ مسجد این ناحیه مجبورند نام و تعداد نمازگزاران مساجد خود را به مقامات دولتی گزارش بدهند. گزارشها حتی حاکی است که مسلمانمان اویغور اغلب تحت فشارند تا مشروبات الکلی بنوشند و در روزهای ماه رمضان غذا صرف کنند. سازمان عفو بین الملل معتقد است که 5000 اویغور از 1990 تا کنون به جرم «استقلال طلبی» اعدام شده‌اند.(روحشان شاد)

در تجمع مسالمت‌آمیز مردم شهر اورومچی در ژوین سال2009 به بهانه عدم رعایت حقوق اویغورهادر دادگاههای چین تعداد کشته‌شدگان این حوادث را بیش از 350 تن و شمار مجروحان را بیش از1000 تن اعلام شده‌است. حکومت چین مدعی است که مسئولیت حوادث اخیر بر عهده کنگره جهانی ایغورها و رهبر آن خانم ربیعه قدیراست که در خارج از چین فعالیت می‌کند.. در این مدت تا کنون هیچ یک از اعضای سازمان همکاریهای اسلامی سخنی از اقلیت مسلمان اویغور، که محور این اعتراضات هستند به میان نیاورده‌اند.

آشنایی با رهبر کنگره جهانی ایغورها :

خانم ربیعه قدیر یا رابیه کادیر (قادیر) متولد ۱۹۴۸ و در حال حاضر فعال حقوق بشر و رئیس «کنگره جهانی اویغور» است که برای احقاق حقوق مردم اویغور در کشور جمهوری خلق چین، بویژه در منطقه خودمختار شین جیانگ فعالیت می‌کند. وی بعد از متارکه و طلاق از شوهر اول خود در سن ۲۷ سالگی با شش بچه مستقلا تجارت خود را در کسب و کار پارچه و نساجی توسعه داد که در کار خود جدی و خیلی موفق بود. چندی بعد دو باب مغازه را در شهر ارومچی تصاحب نمود و معروف به زن میلیونر گردید. در سال ۱۹۷۸ با مجاهد سابق اویغوری بنام سیدیک روزی(صدیق) ازدواج کرد و صاحب سه بچه از او شد و دو بچه دیگر را هم به فرزندی گرفت.

او در سال ۱۹۹۲ رئیس اتاق بارزگانی شین جیانگ و عضو کنگره ملی خلق گردید و اندکی بعد حامی حقوق زنان شد. در سال ۱۹۹۵ بعنوان عضو فعال نمایندگان دولت چین، کنفرانس جهانی زن در سازمان ملل متحد سخنرانی و شرکت نمود. در سال ۱۹۹۷ در یک سخنرانی کنگره خلق چین خانم کادیر از سیاست دولت چین در استان شین جیانگ بشدت انتقاد نمود. بنابراین مدت کوتاهی بعد از آن، از نمایندگی کنگره خلق اخراج و از تمامی مناصب دولتی محروم شد. همچنین در سال ۱۹۹۷ « جنبش هزار مادر»(مینگ آنا) را برای ارتقاء حقوق زنان و بهبود وضعیت اقتصادی زنان محلی تاسیس نمود.


در آگوست ۱۹۹۹ دولت چین او را که می‌خواست با نماینده و بازرس کنگره امریکا دیدار کند دستگیر نمود و بدلیل عدم محکوم نکردن اظهارات شوهر تبعیدی خود و شهادت بر کشتار مردم در شهر قولجا (گولجا) در سال ۱۹۹۷ به اتهام افشای اطلاعات محرمانه به ۸ سال زندان محکوم نمود.(این اطلاعات همچنین مواردی از قبیل ارسال تکه روزنامه ها به شوهر تبعیدی و فعالیت شوهرش در امریکا بود.) با وجود تخفیف یک سال زندان بخاط رفتارخوب باید ۲۰۰۴ آزاد می‌شد سرانجام بخاطر افزایش فشارهای بین المللی در مارس سال ۲۰۰۵ خانم کادیر آزاد شد.


سپس با رفتن به خارج از چین به شوهر تبعیدی خود پیوست و در حال حاضر در واشنگتن آمریکا ساکن است. با وجود این خود را فرزند واقعی اویغور می‌داند و هیچ شهروندی غیر از اویغوری قبول نمی‌کند و حتی در راه آزادی مردم اویغور حاضر به شهادت است. در حال حاضر ۵ فرزند ایشان در چین تحت تعقیب و بازداشت است.


خانم رابیه کادیر در سال ۲۰۰۴ به خاطر فعالیت در زمینهٔ حقوق بشر جایزه بنیاد حقوق بشر رافتو نروژ را دریافت نمود. در نوامبر ۲۰۰۶ «کنگره جهانی اویغور»(نهاد بین المللی مدافع حقوق اقلیت های اویغور) در مونیخ، خانم کادیر به عنوان رئیس کنگره انتخاب شد. در سال ۲۰۰۷ کتابی به زبان آلمانی توسط الکساندرا کاولیس تحت عنوان ایده آلیست بزرگ درباره او نوشته شد.

خانم ربیعه قدیر سمت چپ در کنار نمایندگان سنای آمریکا

نتیجه گیری :
ترکهای مسلمان ایغور زیر شدیدترین نسل کشی و آسمیلاسیون و نابودی فرهنگی قرار دارند.وحتی کشورهای ترک تبار ومسلمان نیز مانند ازبکستان و قزاقستان و.. مبارزان ایغور را به دولت کمونیست و استعمارگر چین تحویل می دهند.بعد از یازدهم سپتامبر ومشخص شدن اینکه بیست نفر از زندانیان زندان گوانتانامو ایغور هستند دولت چین با فراغ بال و با انگ تروریست خواندن مسلمانان ترک تبار ایغور را سلاخی میکنند و هیچ اعتراض و صدایی از گلوی مردمان مسلمان بر نمی خیزد.
بنده در سال 1387 ایغوری ترک تبار به نام توفیق را دیدم که برای آموزش زبان فارسی به ایران آمده بود.واز ما ایرانیان مسلمان گله داشت که حتی لفظ ایغور را نشنیده بودند. 
 به امید آزادی تمام خلقهای مسلمان از یوغ استعمار گران